Czym jest certyfikacja FSC?
Forest Stewardship Council (FSC) to międzynarodowa organizacja non-profit, która opracowała i nadzoruje najbardziej rozpoznawalny na świecie system certyfikacji odpowiedzialnej gospodarki leśnej. W ramach systemu funkcjonują dwa komplementarne rodzaje certyfikacji:
- Certyfikacja gospodarki leśnej (Forest Management, FM) — dotyczy właścicieli i zarządców lasów. Audyt sprawdza, czy gospodarka leśna spełnia zasady FSC: legalność wyrębu, ochrona bioróżnorodności i obszarów o wysokiej wartości przyrodniczej (HCV), prawa pracowników i społeczności lokalnych, plany zagospodarowania i monitoring. W Polsce certyfikat FSC FM posiada większość nadleśnictw Lasów Państwowych.
- Certyfikacja łańcucha dostaw (Chain of Custody, CoC) — dotyczy wszystkich kolejnych ogniw przetwarzających drewno lub obracających nim: tartaków, producentów zrębki i peletu, zakładów stolarskich, papierni, a także traderów i drukarń. CoC gwarantuje, że materiał certyfikowany jest identyfikowalny na każdym etapie — od lasu do gotowego produktu — i że deklaracja FSC na fakturze ma pokrycie w rzeczywistych przepływach materiału.
Dla producenta peletu istotny jest certyfikat CoC. To on pozwala kupować trociny, zrębkę i zrębę z deklaracją FSC, przetwarzać je i sprzedawać pelet jako produkt z deklaracją FSC — na fakturze, liście przewozowym i opakowaniu. Certyfikacji CoC dokonują niezależne, akredytowane jednostki certyfikujące działające pod nadzorem ASI (Assurance Services International), a nie samo FSC International.
FSC Chain of Custody dla producenta peletu
Produkcja peletu jest z perspektywy FSC procesem przetwarzania, w którym dochodzi do zmiany fizycznej materiału — trocina czy zrębka staje się granulatem. Dlatego producent musi objąć certyfikatem pełny zakres CoC: przyjęcie surowca, składowanie, przetwarzanie, magazynowanie wyrobów i sprzedaż. Podstawowe obowiązki zakładu obejmują:
- Weryfikację dostawców — każdy dostawca materiału z deklaracją FSC musi mieć ważny certyfikat CoC o zakresie obejmującym dostarczany surowiec; status sprawdza się w publicznej bazie info.fsc.org przed każdym nowym zamówieniem i okresowo w trakcie współpracy;
- Kontrolę dokumentów zakupu — faktura lub dokument WZ powinny zawierać numer certyfikatu dostawcy i deklarację kategorii (FSC 100%, FSC Mix Credit, FSC Controlled Wood itp.), a rejestr przyjęć musi wiązać dokumenty z partiami surowca;
- Rozdział materiałów certyfikowanych od niecertyfikowanych — fizyczny (osobne składowiska, oznakowanie) lub czasowy (oddzielne serie produkcyjne), tak aby zapobiec mieszaniu strumieni poza regułami systemu rozliczeń;
- Rozliczanie ilości — bilans masy: ile materiału z deklaracją kupiono, ile przetworzono, ile peletu z deklaracją sprzedano, z uwzględnieniem współczynników przerobu;
- Prawidłowe oznakowanie i dokumentację sprzedaży — deklaracja FSC na fakturach, użycie znaku FSC na opakowaniach wyłącznie zgodnie z standardem znakowania FSC-STD-50-001 i po zatwierdzeniu projektu przez jednostkę certyfikującą.
Warto podkreślić: FSC nie ocenia parametrów paliwa. Certyfikat CoC nie mówi nic o wartości opałowej, popiole czy trwałości peletu — mówi wyłącznie o pochodzeniu drewna i integralności łańcucha dostaw. Dlatego odbiorcy wymagający jakości paliwa i tak będą oczekiwać certyfikatu jakościowego (ENplus, DINplus lub Dobry Pellet) obok FSC.
Uwaga organizacyjna dla grup i firm wielolokalizacyjnych: FSC przewiduje certyfikację multisite i grupową, która pozwala objąć jednym certyfikatem kilka zakładów lub spółek pod warunkiem powiązań własnościowych i centralnego zarządzania systemem. Centrala przejmuje odpowiedzialność za procedury, szkolenia i audyty wewnętrzne oddziałów, a jednostka certyfikująca audytuje co roku centralę oraz próbkę lokalizacji. Dla producentów z dwoma–trzema peletowniami to rozwiązanie wyraźnie obniża koszty jednostkowe w porównaniu z osobnymi certyfikatami, choć wymaga dyscypliny w raportowaniu przepływów materiału między zakładami.
Kategorie materiałów: FSC 100%, FSC Mix, FSC Controlled Wood
System FSC rozróżnia kilka kategorii materiałów i odpowiadające im deklaracje produktowe. Dla producenta peletu kluczowe są trzy:
| Kategoria | Skąd pochodzi materiał | Co oznacza na produkcie |
| FSC 100% |
W całości z lasów posiadających certyfikat FSC FM. |
Najwyższa deklaracja — cały surowiec drzewny w produkcie jest certyfikowany na poziomie lasu. W pellecie spotykana rzadko, bo wymaga surowca wyłącznie z lasów certyfikowanych. |
| FSC Mix |
Mieszanka: materiał z lasów certyfikowanych (FSC 100%), materiał z recyklingu oraz FSC Controlled Wood. |
Najczęstsza deklaracja dla peletu. Może występować jako FSC Mix Credit (system kredytowy), FSC Mix z procentem (np. FSC Mix 70%) lub w systemie transferowym, gdy wszystkie wejścia mają tę samą kategorię. |
| FSC Controlled Wood |
Drewno niecertyfikowane, ale zweryfikowane w systemie due diligence — z wykluczeniem pięciu kategorii niedopuszczalnych. |
Surowiec, który może wejść do produktów FSC Mix; sam może być sprzedawany jako FSC Controlled Wood między podmiotami certyfikowanymi. To praktyczne rozwiązanie dla polskich producentów kupujących trociny od tartaków bez certyfikatu FSC. |
Kontrolowane drewno (FSC Controlled Wood) wymaga od zakładu najwięcej pracy organizacyjnej. Zgodnie ze standardem FSC-STD-40-005 firma musi wdrożyć system due diligence: opisać źródła zaopatrzenia, ocenić ryzyko dla każdego z pięciu obszarów (drewno pozyskane nielegalnie; pozyskane z naruszeniem praw tradycyjnych i praw człowieka; z lasów o wysokich wartościach przyrodniczych zagrożonych przez działalność gospodarczą; z przekształceń lasów w plantacje lub grunty nieleśne; z plantacji drzew modyfikowanych genetycznie), a przy stwierdzeniu ryzyka określonego — przeprowadzić ocenę terenową lub wdrożyć środki ograniczające ryzyko. Ocenę ryzyka publikuje się do konsultacji interesariuszy. W praktyce dla surowca z polskich tartaków korzysta się z krajowej oceny ryzyka FSC (National Risk Assessment), która określa poziom ryzyka dla Polski.
Wymagania FSC: rozdział materiałów, rozliczenia, oznakowanie, audyty
Rozdział materiałów certyfikowanych i niecertyfikowanych
Fundamentem CoC jest gwarancja, że materiał z deklaracją nie zostanie pomieszany z materiałem niedopuszczalnym. Standard dopuszcza rozdział fizyczny (osobne kupy, silosy, magazyny z oznakowaniem), rozdział czasowy (produkcja certyfikowana w wydzielonych okresach, po uprzednim oczyszczeniu linii) oraz — tam, gdzie standard to przewiduje — mieszanie kontrolowane zgodnie z wybranym systemem rozliczeń. W peletowni najczęściej stosuje się kombinację: osobne składowisko trocin certyfikowanych i rejestracja numerów partii na całej trasie technologicznej.
Systemy rozliczeń ilościowych: transfer, percentage, credit
Standard FSC-STD-40-004 dopuszcza trzy systemy rozliczania ilości materiału:
- System transferowy — deklaracja z dokumentów wejściowych przechodzi bez zmian na wyjście. Sprzedajesz dokładnie tyle produktu z deklaracją, ile wynika z bilansu zakupów danej kategorii. Najprostszy w utrzymaniu, preferowany przy jednorodnym zaopatrzeniu.
- System procentowy — na partii wyrobów deklarujesz procentową zawartość materiału certyfikowanego (np. FSC Mix 70%), liczoną na podstawie udziału wejść certyfikowanych w okresie rozliczeniowym. Deklaracja nie może przekraczać wyliczonego udziału.
- System kredytowy — wejścia certyfikowane zasilają rachunek kredytowy (konto masy FSC), z którego „wydajesz" kredyt na partie sprzedażowe. Kredyt nie może być ujemny, a jego okres ważności jest ograniczony (zwykle do 24 miesięcy). System wygodny przy zmiennym zaopatrzeniu, ale wymagający rzetelnego rachunku masowego.
Wybór systemu zapisuje się w dokumentacji zakładu i jest przedmiotem audytu — nie wolno go zmieniać dowolnie w trakcie okresu certyfikacji bez aktualizacji procedur.
Oznakowanie produktów i materiałów promocyjnych
Znak FSC (logo „znaczek-check-drzewo" oraz etykieta FSC 100% / Mix / Recycled) może być używany na produktach i opakowaniach wyłącznie zgodnie ze standardem FSC-STD-50-001. Każdy projekt opakowania lub materiału promocyjnego ze znakiem wymaga zatwierdzenia przez jednostkę certyfikującą przed drukiem. Etykieta zawiera kod licencji firmy w formacie FSC-C000000. Nieprawidłowe użycie znaku to jedna z najczęstszych niezgodności wykrywanych zarówno w audytach, jak i przez ASI podczas kontroli rynku.
Audyty FSC
Certyfikat CoC wydaje się po audycie początkowym prowadzonym przez akredytowaną jednostkę certyfikującą. Certyfikat ważny jest 5 lat, a jego utrzymanie wymaga corocznych audytów nadzoru (surveillance). Audytor sprawdza dokumenty zakupu i sprzedaży, bilanse ilościowe, rozdział materiałów na terenie zakładu, przeszkolenie personelu, aktualność weryfikacji dostawców oraz — w zakładach z kontrolowanym drewnem — realizację systemu due diligence. Niezgodności główne (major) trzeba zamknąć w określonym terminie pod groźbą zawieszenia certyfikatu.
Czym jest program Dobry Pellet?
Dobry Pellet to polski, branżowy program certyfikacji dobrowolnej i nadzoru nad jakością biopaliw stałych, utworzony z inicjatywy firmy Biocontrol Sp. z o.o. i rekomendowany przez Polską Radę Pelletu. Program powstał jako krajowa odpowiedź na potrzeby polskich producentów — szczególnie małych i średnich zakładów — dla których pełna certyfikacja międzynarodowa była barierą kosztową lub organizacyjną. Jest oparty na tych samych normach klasyfikacyjnych z serii EN ISO 17225 co systemy międzynarodowe, dzięki czemu znak Dobry Pellet wskazuje klasę jakości (A1 lub A2) w sposób porównywalny z ENplus.
Istotną cechą programu jest jego zakres produktowy: obejmuje nie tylko pelet drzewny (norma EN ISO 17225-2), ale jako jedyny system na polskim rynku także pelet niedrzewny, tzw. agro — z łuski słonecznika, słomy i innych surowców rolniczych (norma EN ISO 17225-6) — oraz brykiet drzewny. Nadzór nad jakością realizowany jest w dwóch opcjach: podstawowej Basic Silver oraz rozszerzonej Premium Gold, w formie inspekcji i wizji lokalnej audytora w miejscu produkcji lub sprzedaży oraz regularnych badań laboratoryjnych. Ocenę zgodności z normami wykonuje akredytowane laboratorium (w programie jest to laboratorium Energopomiar z akredytacją Polskiego Centrum Akredytacji).
Warunkiem udziału jest zawarcie umowy uczestnictwa oraz umowy licencyjnej na znak towarowy, zadeklarowanie regularnych badań kontrolnych w autoryzowanym laboratorium i akceptacja regulaminu. W odróżnieniu od ENplus program nie wymaga inwestycji w własne laboratorium zakładowe ani nie pobiera opłaty licencyjnej od każdej sprzedanej tony, co istotnie obniża próg wejścia dla mniejszych producentów.
Kryteria jakościowe, badania i oznakowanie Dobry Pellet
Kryteria jakościowe programu odpowiadają klasom z norm klasyfikacyjnych. Dla peletu drzewnego klasa A1 według EN ISO 17225-2 oznacza m.in.:
- wartość opałową (NCV) ≥ 16,5 MJ/kg w stanie roboczym,
- zawartość popiołu ≤ 0,7% masy suchej,
- trwałość mechaniczną ≥ 97,5%,
- wilgotność ≤ 10%, zawartość drobnej frakcji ≤ 1% (przy odbiorze z zakładu),
- średnicę 6 lub 8 mm i ograniczenia dla azotu, siarki, chloru oraz metali ciężkich.
Klasa A2 dopuszcza popiół do 1,2% i NCV ≥ 16,3 MJ/kg. Parametry badane laboratoryjnie obejmują kaloryczność, zawartość popiołu, wilgotność, trwałość mechaniczną oraz zawartość siarki i innych zanieczyszczeń — wyniki muszą mieścić się w przedziałach deklarowanej klasy. Częstotliwość badań zależy od skali działalności: firmy o obrocie powyżej 5000 ton peletu rocznie badają produkt raz na kwartał, a firmy poniżej tego progu — raz na pół roku (co najmniej dwa badania w roku). Wielkość obrotu jest weryfikowana podczas wizyt inspekcyjnych.
Po pozytywnym przejściu procedury — formularz zgłoszeniowy, umowy, pobranie próbek z protokołem, inspekcja, badania laboratoryjne, raport klasyfikacyjny — administrator wydaje certyfikat Dobry Pellet zawierający nazwę i adres firmy, klasę jakości, numer certyfikatu i datę ważności. Certyfikat wydawany jest na 36 miesięcy, a warunkiem utrzymania ważności jest realizacja badań zgodnie z harmonogramem. Uczestnik zyskuje prawo oznaczania produktu znakiem graficznym Dobry Pellet (dostępnym w kilku wariantach kolorystycznych do dopasowania do projektu worka) oraz numerem w rejestrze publicznym. Każdy może zweryfikować certyfikat w publicznej bazie na stronie programu — numer na opakowaniu powinien zgadzać się z wpisem w rejestrze.
Relacja Dobry Pellet do ENplus
Zasady programu wprost wskazują, że udział w Dobrym Pellecie nie jest równoważny z posiadaniem certyfikatu DINplus czy ENplus. To systemy odrębne i równoległe:
| Cecha | Dobry Pellet | ENplus |
| Administrator | Biocontrol Sp. z o.o., rekomendacja Polskiej Rady Pelletu | European Pellet Council (EPC), w Polsce licencjonowany zarząd krajowy |
| Podstawa normowa | EN ISO 17225-2 i EN ISO 17225-6, klasy A1/A2 | EN ISO 17225-2, klasy A1/A2/B + podręcznik ENplus (część wymagań ponad normę) |
| Zasięg rozpoznawczości | Rynek krajowy — konsumenci, instalatorzy, lokalni dystrybutorzy | Rynek europejski i eksportowy — sieci handlowe, importerzy |
| Opłaty | Opłaty programowe i badania; brak opłaty licencyjnej od tony | Opłata licencyjna od tony produkcji/obrotu (dla A1 ok. 0,18 EUR/t) plus koszty jednostki i badań |
| Zakres produktowy | Pelet drzewny, pelet agro, brykiet drzewny | Pelet drzewny (A1/A2/B) |
| Nadzór | Inspekcje + badania 1×/kwartał lub 1×/pół roku wg skali | Audyt certyfikujący, monitoring badań, audyty dozoru w cyklu certyfikatu |
Praktyczna konkluzja jest prosta: producent sprzedający wyłącznie na rynek polski często zaczyna od Dobrego Peletu jako tańszego i szybszego potwierdzenia jakości, a certyfikację ENplus dokłada wraz z rozwojem eksportu lub wejściem do sieci wielkopowierzchniowych. Badania laboratoryjne i rejestry partii można prowadzić wspólnie dla obu systemów, co ogranicza dublowanie pracy.
Po co oba systemy — różne funkcje certyfikatów
FSC i Dobry Pellet odpowiadają na dwa różne pytania zadawane przez rynek:
- FSC odpowiada na pytanie o pochodzenie surowca. Odbiorca, który kupuje pelet z deklaracją FSC, ma pewność, że drewno nie pochodzi z nielegalnego wyrębu, z naruszaniem praw ludności lokalnej ani z niszczenia lasów o wysokiej wartości przyrodniczej — i że tę deklarację zweryfikowała niezależna, akredytowana jednostka. To argument w zamówieniach publicznych, w politykach zakupowych korporacji i w komunikacji ESG.
- Dobry Pellet odpowiada na pytanie o jakość paliwa. Znak na worku mówi użytkownikowi końcowemu, że produkt jest regularnie badany w akredytowanym laboratorium i utrzymuje klasę A1 lub A2 — czyli przewidywalną kaloryczność, niski popiół i trwałość mechaniczną. To argument sprzedażowy na rynku detalicznym i w przetargach dla kotłowni.
FSC nie gwarantuje jakości paliwa, a Dobry Pellet nie weryfikuje pochodzenia drewna. Zakład, który chce odpowiadać na oba pytania rynku, potrzebuje obu systemów — i to jest właśnie najczęstsza konfiguracja, którą wdrażamy u producentów peletu drzewnego sprzedających jednocześnie do odbiorców instytucjonalnych i na rynek detaliczny.
Kiedy który system wybrać?
Decyzję warto podjąć na podstawie struktury sprzedaży i wymagań odbiorców, a nie mody:
| Sytuacja zakładu | Rekomendowany kierunek |
| Sprzedaż detaliczna i regionalna w Polsce, rynek opałowy | Dobry Pellet jako pierwszy krok; ENplus, gdy pojawią się wymagania sieci lub eksportu |
| Odbiorcy wymagający legalności i zrównoważonego pochodzenia drewna (korporacje, zamówienia z klauzulami ESG) | FSC CoC; często jako warunek wejścia do łańcucha dostaw producentów mebli lub opakowań |
| Zakup trocin od tartaków bez certyfikatu FSC | FSC CoC z zakresem FSC Controlled Wood (due diligence) — pozwala zachować deklarację FSC Mix |
| Produkcja peletu agro lub brykietu | Dobry Pellet — jedyny system objęty nadzorem obejmujący pelet niedrzewny wg EN ISO 17225-6 |
| Eksport do Niemiec, Austrii, Skandynawii | ENplus lub DINplus jako podstawa; FSC i Dobry Pellet jako uzupełnienie dla rynku krajowego |
| Handel lub składowanie produktu z deklaracją FSC | FSC CoC w zakresie tradera — bez niego nie wolno przekazywać deklaracji na dokumentach sprzedaży |
Jeśli nie masz pewności, który wariant pasuje do Twojego modelu sprzedaży, wykonujemy analizę wstępną: mapujemy strumienie surowca i produktu, weryfikujemy wymagania kluczowych odbiorców i wskazujemy minimalny zestaw certyfikacji, który zabezpiecza obecne i planowane kanały dystrybucji.
Wymagania dla producenta peletu — podsumowanie
Niezależnie od wybranego wariantu, producent powinien przygotować następujące elementy:
- Identyfikowalność partii — rejestr przyjęć surowca z dokumentami i deklaracjami (FSC) oraz powiązanie partii surowca z partiami peletu i badaniami (oba systemy);
- Rozdział materiałów — fizyczny lub czasowy, z oznakowaniem składowisk i regułami oczyszczania linii (FSC);
- Bilans ilościowy — miesięczny rachunek masy: zakupy wg kategorii, przerób, straty technologiczne, sprzedaż z deklaracją (FSC);
- System due diligence dla kontrolowanego drewna — opis źródeł, ocena ryzyka, konsultacje interesariuszy, ewentualne środki ograniczające (FSC Controlled Wood);
- Umowa z laboratorium i harmonogram badań — próbki pobierane zgodnie z częstotliwością programu, raporty archiwizowane i wiązane z partiami (Dobry Pellet);
- Procedury oznakowania — zatwierdzanie projektów opakowań ze znakiem u jednostki certyfikującej (FSC) lub administratora programu (Dobry Pellet), kontrola prawidłowości numerów i klas na workach;
- Przeszkolony pełnomocnik — osoba odpowiedzialna za system, obecna podczas audytów i inspekcji, znająca standardy i procedury zakładu;
- Audyt wewnętrzny przed audytem certyfikującym — pełny przegląd zgodności z raportem i działaniami korygującymi.
Audyt i nadzór
Oba systemy opierają się na cyklicznym nadzorze, ale ich mechanika jest różna.
FSC CoC: certyfikat wydaje akredytowana jednostka certyfikująca po audycie początkowym (dokumentacyjnym i zakładowym). Ważność certyfikatu wynosi 5 lat, z corocznymi audytami nadzoru. Nadzorem nad samymi jednostkami zajmuje się ASI, które prowadzi audyty jednostek i kontrole rynku (w tym analizy produktów z rynku pod kątem prawidłowości deklaracji). Niezgodności klasyfikuje się jako główne lub uzupełniające — główne trzeba zamknąć w ściśle określonym terminie, w przeciwnym razie certyfikat zostaje zawieszony, a następnie cofnięty.
Dobry Pellet: nadzór realizuje administrator programu poprzez inspekcje i wizje lokalne audytora w miejscu produkcji lub sprzedaży oraz regularne badania laboratoryjne wykonywane z częstotliwością uzależnioną od skali obrotu (raz na kwartał powyżej 5000 ton rocznie, raz na pół roku poniżej). Wyniki badań dokumentowane są raportami klasyfikacyjnymi, a status certyfikatu widoczny jest w publicznym rejestrze. Utrzymanie ważności certyfikatu przez pełne 36 miesięcy warunkuje realizacja badań zgodnie z harmonogramem — zaniechanie badań oznacza utratę prawa do znaku.
W obu przypadkach nasza rola jako doradcy kończy się na przygotowaniu: budujemy dokumentację, przeprowadzamy audyt wewnętrzny i wspieramy zakład podczas audytu lub inspekcji. Decyzję o nadaniu, utrzymaniu, zawieszeniu lub cofnięciu certyfikatu podejmuje wyłącznie jednostka certyfikująca (FSC) lub administrator programu (Dobry Pellet) — żaden doradca nie może zagwarantować wyniku.
Koszty i czas — orientacyjnie
Poniższe wartości są orientacyjne i zależą od wielkości zakładu, liczby lokalizacji, wybranego zakresu (np. Controlled Wood) oraz cennika jednostki certyfikującej lub administratora programu. Nie stanowią oferty handlowej.
| Element | FSC Chain of Custody | Dobry Pellet |
| Przygotowanie (doradztwo, dokumentacja, szkolenia) | orientacyjnie 1–3 miesiące pracy; budżet zależny od skali — od kilkunastu do kilkudziesięciu tys. zł | orientacyjnie 2–6 tygodni; zwykle niższy zakres dokumentacji niż w FSC |
| Audyt certyfikujący / inspekcja | koszt dobowej stawki audytora × liczba dni (zależna od wielkości firmy); zwykle od kilku do kilkunastu tys. zł za audyt początkowy | opłata za inspekcję i program wg cennika administratora |
| Badania laboratoryjne | nie dotyczy (system pochodzenia) | komplet badań klasy wg EN ISO 17225 — zwykle kilka tys. zł za serię; częstotliwość 1×/kwartał lub 1×/pół roku |
| Opłaty cykliczne | coroczne audyty nadzoru; brak opłaty od tony w FSC | opłaty programowe; brak opłaty licencyjnej od tony |
| Czas do certyfikatu | orientacyjnie 2–4 miesiące od startu przygotowań | orientacyjnie 4–8 tygodni od zgłoszenia |
Największy wpływ na budżet ma stan wyjściowy zakładu: działająca identyfikowalność partii i porządek w dokumentach zakupu skracają przygotowanie nawet o połowę. Dlatego zawsze zaczynamy od gap analysis — krótkiej, jedno- lub dwudniowej analizy, która pokazuje faktyczny zakres prac i pozwala realnie wycenić projekt.
Planując budżet, uwzględnij też koszty stałe po certyfikacji: coroczne audyty nadzoru FSC, cykliczne badania laboratoryjne w Dobrym Pellecie, okresowe przeszkolenia nowych pracowników oraz utrzymanie dokumentacji (aktualizacja oceny ryzyka, weryfikacja dostawców, przeglądy bilansów). To koszty rzędu kilku–kilkunastu tysięcy złotych rocznie przy typowym jednozakładowym profilu — warto wpisać je do kalkulacji opłacalności certyfikatu, zanim podejmiesz decyzję o starcie. Szczegółowy przebieg prac opisujemy na stronie procesu certyfikacji krok po kroku.